Chiloé en het morbide spoor van de zalmkwekerijen

 

Actualiteiten & Achtergronden I

Introductie

Beste lezers,

Dit keer geen reisverslag van het fietsavontuur van de Magische Karavaan maar een artikel over de actualiteiten in Chili. De taak van een reizend kunstenaar behelst namelijk niet alleen mooie verhalen vertellen en prachtige landschappen beschrijven. De achterliggende gedachte van het onderweg zijn, is om informatie te verzamelen, wijsheid te vergaren om de wereld te kunnen analyseren, bevatten én deze essentiële ervaringen met derden te kunnen delen. Dát is de universele taak van de Paradysfûgel.

Het is daarom dat dit artikel aandacht besteedt aan de ontstane situatie op het eiland Chiloé. Het is absoluut nodig een indruk van de huidige toestand te geven. De problematiek is namelijk een referentie van hoe ernstig mens en milieu, of anders gezegd: natuur en cultuur worden aangetast in dit land en hoe de lokale bevolking wordt onderdrukt door machtige kapitalistische industrieën (veelal buitenlandse multinationals). Chili is een democratie, een vrij land met een vrij hoge levensstandaard. Scholing en gezondheidszorg hebben een basisniveau en zijn voor iedereen toegankelijk. Je kunt er een rustig leven leiden; met andere woorden: het is geen derde wereldland. Echter, hoe de industrieën dit land vernietigen en de overheid niet bij machte blijkt dit te voorkomen, vergt ons aller aandacht.

De enorme vervuiling die de zalmkwekerijen veroorzaken, is maar één voorbeeld van de dagelijkse ontwikkelingen binnen de landsgrenzen. De mijnindustrie heeft het gehele noorden van het land in zijn greep. Van Vallenar tot aan de stad Arica, een gebied over een lengte van meer dan veertienhonderd kilometer, is het drinkwater vervuild en in de Atacama-woestijn worden zeer chemische (afval)stoffen klakkeloos achtergelaten tijdens de uitvoering van de vele proefboringen. Een ramp in de voetsporen van Tsjernobyl op termijn is daarom niet uitgesloten. In het zuiden slaat de bosindustrie grote delen van het land kaal en onderdrukt door deze werkwijze het leven en de cultuur van etnische bevolkingsgroepen zoals de Mapuche-indianen. In de komende artikelen uit de serie ´Actualiteiten & Achtergronden´, zal dieper worden ingegaan op de impact die deze twee industrieën hebben op milieu en bevolking.

Doel van dit geschreven stuk is om te informeren en tegelijkertijd om tot denken aan te zetten. Dit stuk kan echter niet een directe oplossing bieden voor de hieronder beschreven problematiek maar biedt wel perspectieven en inzichten wat we als mens, – ook al bevinden we ons op een ander continent op afstand – kunnen doen om de enorme macht van de aangeduide industrieën te verminderen……

 

Het massale protest van de eilandbewoners, Los Chilotes

Het archipel Chiloé (oppervlak: 9181 km² ) bevindt zich ongeveer duizend kilometer ten zuiden van de hoofdstad Santiago de Chile. Het bestaat uit vele tientallen eilanden en eilandjes. Het grootste eiland draagt de naam van eilandengroep: Chiloé, met de stad Castro als hoofdstad. In totaal bestaat de bevolking uit meer dan 167 700 personen, verspreid over de verschillende eilanden.

De eilanders, ‘Los Chilotes’ genaamd, hebben door de geografische afscheiding van het continent door de eeuwen heen een aparte eilandcultuur ontwikkeld. Vooral op het gebied van gastronomie blinkt het eiland uit door de vele typische gerechten die deze cultuur aanbiedt. De eilandbewoners leven in symbiose met de oceaan, wat blijkt uit de verwerking van de vele soorten vis en schaaldieren in deze gerechten waar het eiland om bekend staat. De kleinschalige visvangst is daardoor dé inkomstenbron voor vele families. Daarnaast zijn verschillende soorten aardappelen een kenmerk voor het gebied. Een groot deel van de eilandbewoners leven van deze natuurlijke, lokale producten. Tot aan de dag van vandaag zijn ze door het nationale bewind altijd achtergesteld, vooral op het gebied van scholing, gezondheidszorg en transport.

De lokale bevolking is in opstand gekomen omdat de huidige ontstane situatie hen niet meer in staat stelt hun eigen cultuur uit te oefenen én dus te behouden. Ze worden op alle fronten overvleugeld door grootschalige kapitalistische industrieën die het eiland in erbarmelijke staat achterlaten. Eén van de hoofdoorzaken van de problematiek is de enorme, niet terug te draaien vervuiling die de grootschalige zalmkwekerijen in de Grote Oceaan hebben achter gelaten. Het leven in deze wateren is praktisch uitgeroeid, waardoor de lokale voedselvoorziening tot een minimum is beperkt en zijn vele families beroofd van hun bron van inkomsten. Een groot deel van de eilandbevolking kan hierdoor niet meer in de primaire levensbehoeften voorzien.

Al meer dan twee weken gaan de eilandbewoners massaal de straten en wegen van het eiland op. Op vredelievende wijze, met folkloristische muziek en volksdans vraagt men aandacht voor de enorme ramp die zowel sociaal-economisch, maar vooral milieutechnisch, het leven op het eiland heftig zwaar beïnvloedt. Er wordt echter op radio en televisie maar mondjesmaat aandacht besteed aan dit protest. Verschillende (staats)media lijken moedwillig de thematiek te ontwijken om zo de eilandbevolking in de greep te kunnen houden. Daarnaast proberen regeringsinstanties met man en macht een andere draai aan de catastrofale ramp te geven zodat de verantwoordelijke personen buiten beeld blijven en de overige bevolking niet juist én onvolledig geïnformeerd wordt om massaprotesten te voorkomen.

Op 29 april 2016 heeft de zittende presidente Michelle Bachelet het gebied als rampgebied verklaard vanwege het fenomeen ‘Marea Roja’, de ‘rode vloed’, De rode vloed is een excessieve toename van micro-algen die het water rood kleuren (enerzijds door de aanwezigheid van rode algen) waardoor er hoge concentraties van toxines in het zeewater ontstaan. Vissen, maar vooral weekdieren zijn niet goed bestand tegen deze hoge concentraties en het nuttigen van schelpdieren gevangen onder deze omstandigheden is een gevaar voor de volksgezondheid. Vandaar dat, wanneer de rode vloed wordt afgekondigd door de instanties, er niet gevist mag worden voor consumptiedoeleinden. Het is een natuurlijk verschijnsel dat zich door de jaren heen zo nu en dan manifesteert. Echter, de ´rode vloed´ is niet de oorzaak van de ramp, het is juist andersom: de oorzaak van de ramp, de vervuiling van de oceaanbodem, is mede-veroorzaker van de ´rode vloed´ omdat het de voedingsbodem is voor deze algen.

Aan de getroffen families werd eenmalig een bonus ter hoogte van $100.000 (140,- EUR) aangeboden daarmee was volgens de regering de kous af. De lokale bevolking is daarom in opstand gekomen maar wordt door het optreden van de politie op verschillende manieren onderdrukt. Enkele vrachtwagenchauffeurs die zich solidair verklaarden met de bevolking werden zonder enige reden gearresteerd. Daarnaast heeft de politie wegen geblokkeerd om mobilisatie te voorkomen. Het is een onnodige vertoning van macht omdat uit vele opnames die de ronde doen op de sociale media, te zien is dat de eilandbevolking in vrede staakt. Huisvrouwen, bejaarden, complete gezinnen, het is een hechte groep die zich niet zomaar monddood laat maken. Het is denkbaar dat deze roep om gerechtigheid de eerste stap is naar het ontstaan van massaprotesten door het hele land. Elke week zijn er nu solidariteitsprotesten in de grote steden zoals Santiago, Valparaíso, Concepción, Puerto Montt en Arica om aandacht te vragen voor het probleem. De bevolking roept de regering op om de verantwoordelijkheid op zich te nemen en zal door gaan met protesteren totdat er werkelijk iets gaat gebeuren. Het is niet ondenkbaar dat de situatie op één of andere manier escaleert.

 

De zalmkweek, niet bepaald het neusje van de zalm qua duurzaamheid

De zalmindustrie is de derde Chileense exportsector, na de mijnbouw en bosindustrie. Het is een sector waar miljarden in omgaan maar die al enige jaren geteisterd wordt door een heftige financiële crisis. Om een goed beeld van de realiteit te schetsen en daarmee de omvang van de vervuiling, is het nodig om wat dieper in te gaan op het proces van de kweek.

Er bestaan op dit moment ongeveer 350 zalmkwekerijen in het zuiden van Chili. Het proces begint met de geïmporteerde eitjes die in een laboratorium worden gekweekt totdat de visjes groot genoeg zijn om het zoute water aan te kunnen. De eitjes komen niet voort uit een natuurlijke kweek waardoor het geen cyclisch en zelfvoorzienend proces is. Wanneer de zalmen het zoute water aankunnen, worden ze geplaatst in één van de tientallen enorme kooien die in de oceaan drijven waarin de vissen het groeiproces doorlopen. In de kooien wordt eten gestrooid totdat de vissen groot genoeg zijn en klaar voor zijn voor consumptie.

Op het eerste gezicht lijkt er niets mis met dit productieproces, echter schijn bedriegt. Al een aantal jaren heeft de sector veel last van ongemak. Verschillende virussen en waterluizen veroorzaken ziektes onder de zalmen waardoor ze ongeschikt worden voor consumptiegebruik. Sinds een aantal weken is de bom gebarsten en is er in totaal meer dan 9000 ton(!) zalm dood aangetroffen in de kweekkooien. Deze rottende kadavers besmetten het zeewater. De regering heeft, als acute noodoplossing, toestemming gegeven om 5000 ton in de oceaan achter te laten. Echter, door onvoldoende inspectie, regelgeving en corruptie worden de overige tonnen kadavers uit de kooien illegaal gedumpt in meer open water. Het is een natuur- en sanitaire ramp waarvan de impact vooralsnog lang niet te overzien valt.

Terug naar het productieproces, want, afgezien van de kadavers in de oceaan die de waterkwaliteit ernstig aantasten, is de vervuiling die deze industrie de laatste twintig jaar heeft veroorzaakt, vele malen ernstiger. De kwekerijen gebruiken vismeel als voornaamste voedingsbron voor de zalmen. Om een indruk te geven: Voor het verkrijgen van één kilo zalm is tussen de vijf a tien kilo wilde vis nodig om het vismeel te produceren. Deze wilde soorten, vooral sardientjes, forel, makreel en ansjovis, worden niet gekweekt maar rechtstreeks uit de oceaan opgevist.

Dit betekent dat de kleinschalige visserij én voedselvoorziening van de lokale bevolking de dupe is vanwege optredende schaarste. Indirect heeft het tevens een negatief effect op de volksgezondheid omdat het proces een obstakel vormt voor het verkrijgen van genoeg proteïne uit natuurlijke voeding.

Doordat de kweeksector wordt geplaagd door virussen en luizen, verliezen zieke zalmen hun eetlust. Wanneer de vissen de luizen op de huid meedragen, groeien ze niet meer en daarmee komt de kweek tot stilstand. ´Om de ziekteprocessen te bestrijden is men begonnen met het injecteren van het voer met antibiotica, zonder enige vorm van expertise over de consequenties voorafgaand aan deze handeling´, zoals blijkt uit een interview met bioloog H. Kol over de Chileens zalmkwekerijen uit 2013. Het vismeel geïnjecteerd met een veel te hoge dosis antibiotica, belandt doordat de vissen minder eten, op de bodem van de oceaan, waar het zich ophoopt en een rottingsproces begint, wat zuurstof aan het water onttrekt hetgeen voor verstikking zorgt onder andere vissoorten en weekdieren die buiten de kooien met zalm leven.

De overvloed aan voer zorgt ervoor dat andere vissoorten zich hier ook tegoed aan doen en dus daardoor omhoog schieten in de antibiotica-waardes. Om een voorbeeld te geven van de hoeveelheden die gebruikt worden in deze industrie: In Chili wordt 75 keer meer antibiotica gebruikt dan in dezelfde kweek van zalm in Noorwegen. Uit onderzoek (Fundación Oceana (2006), Sommer, 2009) blijkt dat andere vissoorten die geschikt zijn voor consumptie, grotendeels gevangen door de kleinschalige visserij (Zeebaars en andere soorten) tegenwoordig een (te) hoog gehalte van Quinolona bevatten. Quinolona is een antibiotica die, volgens de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie), exclusief gebruikt mag worden voor de gezondheid van de mens in plaats van dier omdat het één van de meest potente middelen is. Het gebruik van dit middel in deze industrie vormt een openlijke bedreiging voor de wereldgezondheid.

Naast de ophoping van het voer op de zeebodem, doet de natuurlijke uitscheiding die geproduceerd wordt door de grote aantallen kweekvissen nog een extra duit in het zakje. De zalmkwekerijen in Chili produceren tot aan veertig kilo per m³ water, terwijl de reglementen 15 kilo per kubieke meter als limiet hanteren. Een referentie: In Noorwegen is maximale gelimiteerde gewicht 5 kilo per kubieke meter water. (Sommer, 2009). De situatie op de bodem van de oceaan waar zich kwekerijen bevinden, kan worden beschreven als een enorme beerput, hetgeen wordt onderstreept wordt door conclusies van verschillende onderzoeken. Uit een onderzoek van de Universidad Austral de Chile (Sandor Mulsow, 2003), blijkt dat in het fjord Pillán (10e regio), de zalmkwekerijen verantwoordelijk zijn voor de totale uitsterving van leven op de oceaanbodem. Bij een ander onderzoek in het fjord Reñihue bleek dat 60% van de biodiversiteit is verdwenen. De directe gevolgen voor lokale vissers zijn te zien in de acute terugloop van aantallen van geregistreerde vissers in het register. Alleen al in de 10e regio hebben negenduizend van de twintigduizend geregistreerden zich uitgeschreven vanwege de derving van inkomsten veroorzaakt door de vervuiling van de zalmkwekerijen én grootschalige visserij.

De terminale fase van de patiënt

De zalmindustrie maakt al enige jaren een crisis door. Deze tak van industrie is niet rendabel en de vraagt rijst of het ooit wel rendabel is geweest, gezien de enorme vervuiling die de industrie met zich meebrengt. Men wil de patiënt echter niet laten overlijden omdat deze industrievorm gekenmerkt wordt door belangenverstrengelingen én investeringen van de meest welvarende personen van het land: publieke gezichten die het land besturen en invloedrijke zakenmensen. Zelfs het geld van pensioenfondsen is onderdeel van dit enorme monster met vele tentakels.

Het afstoten van deze tak betekent het verlies van vele miljoenen, zo niet miljarden, van de meest kapitaalkrachtigen en het is daarom dat deze ‘terminale patiënt‘ steeds, mede door staatssteun, opnieuw wordt geïnjecteerd. Daarnaast wordt op dit moment gelobbyd om de kwekerijen naar noordelijker gelegen gebieden te verplaatsen zodat de eigenaren van deze industrieën miljoenen kunnen blijven opstrijken, een nog groter gebied vervuilen en daarmee indirect een nog grotere aanslag plegen op zowel de volksgezondheid, als sociaaleconomische omstandigheden van lokale bevolkingsgroepen.

Ieder mens die logisch kan nadenken, weet dat het in stand houden van dit uiterst niet duurzame productiesysteem, uitstel van executie is. Het beste is om zo snel mogelijk de knoop door te hakken zodat de natuur de kans krijgt om zich te herstellen en de industrie zich kan richten op een meer duurzamere, kleinschalige vorm van productie. Schrijnend is dat door afstel de enorme vervuiling een continue proces blijft, met andere woorden: een aantasting van het eco-systeem wat niet terug te draaien is. Tot op de dag van vandaag is er geen enkele beweging zichtbaar. Zowel de regering als de eigenaren van de kwekerijen houden vast aan een ijzige stilte die er hangt rondom dit thema.

 

De thematiek in perspectief

Zoals al eerder beschreven, staat de problematiek op Chiloé niet op zich, het maakt onderdeel uit van het enorme kapitalistische monster dat tegenwoordig de gehele wereld, tot in de verste uithoeken, in zijn greep heeft. Uitbuiting en respectloos omgaan met natuur & milieu, zijn eigenschappen waar deze vorm van industrie om bekend staat. Het treft niet alleen de bevolking van Chiloé, vele andere bevolkingsgroepen elders in de wereld, ondergaan hetzelfde lot.

Als we ons als westerse mensen niet solidair verklaren met deze lokale bevolkingsgroepen, zoals in dit geval Los Chilotes, zijn we in strijd met onze eigen ethiek. Het kan niet zo zijn dat we toestaan dat op andere continenten continu rechten worden geschonden zodat producten goedkoop in de schappen liggen in rijke landen, waaronder Nederland. Westerse landen, die juist hun rijkdom veelal te danken hebben aan honderden jaren graaicultuur, schending van mensenrechten en leeghalen van diezelfde landen waar op dit moment mens en natuur respectloos behandeld worden.

Het is de hoogste tijd dat we als mens, als individu en als collectief, een revolutionair evolutieproces doormaken. De technologie heeft bijna alle grenzen qua mogelijkheden al verbroken, alleen de mens blijft in zijn mentale en emotionele ontwikkeling sterk achter. We laten verouderde systemen die we als mens ooit zelf in het verleden hebben ontwikkeld, ons nu domineren. We zijn slaaf geworden van ons eigen gemanifesteerde gedachtengoed, terwijl we diep van binnen weten dat het aan gebrek aan duurzaamheid hierin ons niet verder helpt in het voortbestaan van onze soort. Dit gegeven wordt tot nu toe door te veel mensen klakkeloos geaccepteerd, in plaats van ons allen in zetten om veranderingen mogelijk te maken. Vandaag de dag gaan nog teveel op in de dagelijkse beslommeringen en handelen daardoor niet bewust waar we dat eigenlijk wel zouden moeten doen. Het kost velen zichtbaar moeite zich te laten leiden door liefde en barmhartigheid want het heeft nog geen prominente plaats in ons denkpatroon. We blijken tot nu toe niet in staat een eenheid te vormen, ons gevoel voor mededogen of barmhartigheid is nog lang niet sterk genoeg om ons verbonden te voelen met lotgenoten elders in de wereld.

 

Conclusies

Uiteindelijk zal het vervuilende systeem ons allen schade berokkenen omdat de kwaliteit van de producten die door deze industrieën op de markt worden gebracht, in rap tempo vermindert omdat er tegenwoordig al grote schaarste heerst onder de grondstoffen die deze processen in stand houden. Dit betekent dat ons voedsel steeds minder natuurlijk wordt, wat een referentie is naar de actuele staat waarin onze planeet zich bevindt.

Oplossing voor het probleem, of anders gezegd: remedies om het veelkoppige monster te bestrijden, is compassie genereren én dagelijks te laten manifesteren. Compassie heb ik afgeleid van het Spaanse woord Compasión, wat voor mij passie voor het leven of medeleven betekent. Hoe meer vurige passie voor het leven in de wereld, hoe meer respect er zal ontstaan in welke vorm dan ook. Het is daarom belangrijk te wijzen op de grote impact die kleine veranderingen in ons dagelijks leven kunnen hebben op veranderingsprocessen op globaal niveau. Het is een enorme, vaak onderschatte, kracht die elk mens in zich draagt en deze kracht moeten we als individu gaan aanwenden. De kracht van het maken van een bewuste keuze, bijvoorbeeld op het gebied van consumptie, is vanuit het oogpunt van compassie van essentieel belang. Koop daarom alléén lokale, ecologische productenal is het maar vanwege de eigen gezondheid – zodat er minder vraag is naar massaproductie, zodat mens en natuur in andere delen van de wereld beter worden beschermd. Koop alléén producten die je echt nodig hebt zodat er niet onnodig hoeft te worden geproduceerd. Dát is een vorm van mededogen, compassie of respect. Alleen zo wordt het menselijke bewustzijn naar een niveau hoger getild en zullen er werkelijke fundamentele veranderingen kunnen worden doorgevoerd.

Om ons voortbestaan als soort veilig te stellen, zal de mensheid zich moeten herenigen. We zullen ons één moeten voelen met bevolkingsgroepen elders in de wereld wiens lot of bestaanswijze schrijnender is dan het onze. Het is zaak om ons individueel bewustzijn te transformeren naar collectief bewustzijn. Compassie is een vorm van collectief bewustzijn omdat het inlevingsvermogen vraagt voor de medemens. Het is de stap die we als mensheid moeten zetten om onze toekomst te garanderen en daarmee deze wonderschone planeet van de ondergang redden. Door bewust respect te tonen, door stil te staan bij het lot van anderen in onze dagelijkse handelingen bijvoorbeeld in ons koopgedrag, steunen we niet alleen de bevolking van Chiloé in hun strijd tegen onrecht, maar dragen we bij aan het vormen van een betere wereld.  © Paradysfugel

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s